Նավթը՝ Լիբիայում պառակտման պատճառ

Լիբիայի ներքին գործերի նախարար Աշուռ Շավիլի հրաժարականից հազիվ մի քանի ամիս է անցել, բայց արդեն հրաժարական է տվել նրան այդ պաշտոնում փոխարինած Մուհամեդ Խալիֆա աշ-Շեյխը: Վերջինիս հրաժարականի պատճառ է դարձել վարչապետ Ալի Զայդանի հետ ունեցած տարաձայնությւոնները: Հրաժարականից հետո տրված հարցազրույցում նախկին նախարարը ներողություն է խնդրել երկրի նավթային ոլորտում կարգուկանոն հաստատել չկարողանալու համար, և դժգոհել է, որ վարչապետն ու խորհրդարանը խոչընդոտել են իր աշխատանքին:

Բացի ՆԳՆ ղեկավարի հրաժարականից վերջին շրջանում եղել են նաև 2 այլ հնչեղ հրաժարականներ՝ մայիսին իր պաշտոնը լքել է Պաշտպանության նախարար Մոհամեդ ալ-Բառգատին, իսմ մի քանի ամիս անց՝ Գլխավոր Շտաբի ղեկավար Յուսեֆ ալ-Մանգուշը: Այս բոլոր ցնցումները փորձագետների համար առիթ դարձան ենթադրելու, որ Լիբիայի կառավարող էլիտայում առկա է պառակտում, ինչը կարող է հանգեցնել քաղաքական ճգնաժամի:

Որպես տարաձայնությունների գլխավոր պատճառ նշվում է նավթի մաքսանենգության դեմ պայքարը: Չնայած հեղափոխությունից հետո Լիբիային հեշտությամբ հաջողվեց մեծացնել նավթի ստացումը մինչև օրական 1.6 մլն բարել, սակայն 2013թ-ին այդ ցուցանիշը ընկավ՝ հասնելով օրական 500 հազար բարելի: Այս ամենի պատճառ է դարձել զինված ցեղային միավորումների սեպարատիստական ձգտումները: Նրանց վերահսկողության տակ է Կիրիենաիկի նավթով հարուստ շրջանը, որտեղ նաև գտնվում են նավթի տեղափոխման հիմնական տերմինալները՝ Սեդրա, Բռեգա, Էզ-Զուէյտինա և Ռաս-Լանուֆ: Պահապանների խմբավորումները, որոնք հիմնականում կազմված են զինաթափվելուց հրաժարվող ապստամբներից, զբաղվում են նավթի հափշտակմամբ, ինչպես նաև խոչընդոտում են կետրոնական կառավարության արդյունավետ հակազդմանը: Նրանց գործողությունները և կենտրոնական իշխանությունների անօգնական վիճակը երկրի գանձարանի վրա շատ թանկ են նստում՝ միայն անցած տարի նավթի հափշտակումներից կազմած վնասը հասնում է 1.6 մլրդ դոլար:

Վարչապետ Ալի Զեյդանը արդեն հայտարարել է, որ պատրաստ է դիմել ծայրահեղ միջոցների հափշտակումների վերացման համար: Վերջերս կատարած իր հայտարարությունում վարչապետը սպառնացել է, որ նավթային տերմինալների մոտեցող ցանկացած նավ, որը պայմանագիր չի ունենա նավթի ողջ արտահանումը վերահսկող Ազգային նավթային ընկերության հետ, ռմբակոծման կենթարկվի:

Այնուամենայնիվ, շատերը կասկածում են, թե վարչապետի սպառնալիքները կարող են կասեցնել նավթային հափշտակումները, քանի որ ապստամբները պատրաստ են պաշտպանել իրենց եկամուտները զենքը ձեռքներին, իսկ նրանց հետ բաց հակամարտությունը կբերի նոր քաղաքացիական պատերազմի:

«Նավթային սեպարատիզմը» առավել խիստ դրսևորումներ է ունենում կրոնական և էթնիկ հակամարտությունների ֆոնին, միևնույն ժամանակ ներգրավելով առավել խոշոր խաղացողների, որոնք շահագրգռված են մատակարարումների կայունությամբ: Այս ամենում իր հետքը թողել է նաև գաղութային ժամանակաշրջանի թողած կամայական սահմանները: Ակնհայտ է, որ էներգառեսուրսների կրճատումը ողջ աշխարհում առավել մեծ սպառնալիք կստեղծի երկրների տարածքային ամբողջականության համար, ինչը կօգտագործվի թե՛ սեպարատիստների, թե՛ այդ ռեսուսների գնորդների կողմից: